آشنايي با تفسير سور قراني

ضمن بزرگداشت اربعين حسينی فرارسيدن بهار طبيعت ونوروز باستانی را تبريک عرض

نموده  بهروزی وسعادت همه ی هموطنان عزيز را از خداوند منان خواستارم.

سيد محمد رضا موسوی زاهد

نقش زبان در پيشرفت وتکامل آدمی:

اگر نقش بيان را در تكامل و پيشرفت زندگي انسان ها و پيدايش و ترقي تمدن ها در نظر
 بگيريم ، يقين خواهيم كرد كه اگر اين نعمت بزرگ نبود هرگز انسان
 نمي توانست تجربيات و علوم خود را به سادگي از نسلي به نسل ديگر منتقل سازد و باعث پيشرفت علم و دانش و تمدن و دين و اخلاق گردد و اگر يك روز اين نعمت بزرگ از انسان ها گرفته شود ، جامعه ي انساني به سرعت راه قهقرا را پيش خواهد گرفت .[1]

                در تاثير بيان نمونه هاي مختلفي در داستان ها و روايات ذكر شده است كه به طور مثال مي توان به قصه هاي هزار و يك شب شهرزاد كه در آن به واسطه ي تاثير سخن و بيان شهرزاد حاكم وقت تحت تاثير شگفت انگيزي قرار گرفته بود ، اشاره نمود .[2]

            نكته :

            انكار نعمت بيان استفاده ناصحيح از زبان و گفتن سخنان لغو و بيهوده و مبادرت به انجام گناه توسط زبان از جمله دروغ ، غيبت ، تهمت و ... مي باشد .

            و نيز در روايات اهل بيت (ع) در رابطه با زبان و زيان ها و خطرات غير قابل جبرانش مطالب بسيار سودمند بيان نمودند كه در ذيل به دو نمونه آن اشاره مي شود .

       پيامبر اكرم مي فرمايند :

    فتنه ي زبان شديدتر از ضربت شمشير است .

       و نيز از حضرت علي (ع) روايت شده كه فرموده اند :

   تيزي زبان دردناك تر از تيزي نيزه است .

به همين منظور اولياي الهي به خاطر شرور و فتنه هاي زبان صمت و سكوت را در مواردي كه لازم مي دانستند برابر با فرمان هاي حق شعار خود قرار مي دادند و از بيجا گفتن و بيهوده بافتن و كلام باطل و هر سخني كه مورد پسند حق نبود خودداري مي كردند .

ديوان نغز و زيباي شعراي پارسي گوي نيز لبريز از حكايات ، اشعار ، حكايات شيرين و گوناگون در اين زمينه است كه اشاره به همه ي آن ها حوصله ي اين مقوله را نشايد ولي به طور مختصر به كلام سعدي اشاره مي كنيم كه گفته است :

                   تا مرد سخن نگفته باشد                                       عيب و هنرش نهفته باشد

            علمه البيان             {

و بيانش آموخت

انواع انسان شناسی

پس از بيان ديدگاه هاي موجود پيرامون انسان شناسي به چهار نوع مختلف انسان شناسي اشاره مي نماييم :

الف – انسان شناسي ديني كه تصوير انسان را از بطن دين خارج مي كند ، چون مبتني بر وحي است .

ب- انسان شناسي فلسفي كه از طريق استدلال و براهين عقلي اين كار انجام مي شود .

ج- انسان شناسي تجربي كه از طريق مطالعاتي در ميدان تجربه به اين مهم دست مي يابد و در سه شاخه ي مجزا با عناوين فرهنگي ، فيزيكي و اجتماعي قابل بيان است .

د- انسان شناسي عرفاني كه با شيوه اي شهودي دنبال شناخت انسان است .

از ميان روش هاي فوق به امتيازات انسان شناسي ديني اشاره مي كنيم . اين امتيازات عبارتند از :

                                        زيرساخت هايي از رفتار انسان را بيان مي كند كه از طريق تجربي و فلسفي نمي توان به آن رسيد .

                           تقدم و تاخر آن در گستره اي فراتر از زمان و مكان
مي باشد .

                           انسان شناسي ديني جايگاه انسان را در مجموعه ي خلقت مشخص مي كند و اين در حالي است كه ساير انسان شناسي ها به اين موضوع نمي پردازند .

                                      انسان شناسي ديني ويژگي هايي براي انسان قائل است :

1-   اولين ويژگي انسان خليفه الله بودن وي است .در انسان صفاتي وجود دارد كه منحصر به فرد انسان است از قبيل خلاقيت كه در ساير موجودات وجود ندارد . به همين منظور است كه انسان بالاتر از ساير مخلوقات مي باشد .

2-    دومين ويژگي انسان دارا بودن روح الهي است و آياتي بسيار روشن گر اين موضوع مي باشد .

3-    خلقت انسان بيهوده نيست و در آن حكمت وجود دارد .

انسان ها مسافراني هستند كه از خدا و خلقت الهي سرچشمه گرفته و به پايين ترين عالم آمده اند و دوباره بر مي گردند و به آن جا مي رسند .

معناي  خليفه الهي و معناي روح الهي در درون ما بيانگر اين مطالب مي باشد .

چه زيبا مولوي در اين زمينه سروده است كه :

مرغ باغ ملكوتم نيم از عالم خاك                چند روزي قفسي ساخته اند از بدنم

          نكته :

در سه آيه ي اول بحث، به دو نعمت بزرگ خدا يعني تعليم قرآن و خلقت انسان اشاره گرديد . چنانچه انسان ها موارد ذيل را انجام دهند به نوعي تكذيب و انكار اين نعمت ها را نموده اند :

1-    نافرماني از خدا

2-   عدم توجه به قرآن و كاربرد عملي آن در زندگي

3-  عدم توجه به اهداف آفرينش آدمي

ضرورت انسان شناسی از ديدگاههای مختلف:

در سلسله مقالات اينترنتي پودمان خانواده با عنوان انسان شناسي در اسلام به چهار ديدگاه اشاره شده است :

1-    ديدگاه فلاسفه و متفكران :

سقراط مي گويد خود را بشناس . او اولين فيلسوف در تاريخ فلسفه ي غرب است كه به موضوع خود شناسي پرداخته و مايه ي شناخت همه چيز را شناخت انسان مي داند .

گاندي اصل و اساس شناخت هستي را خود شناسي مي داند و مي گويد كسي كه خود را نمي شناسد ، هيچ چيز را نشناخته است .

2- ديدگاه شعرا :

در اين ميان به مولانا جلال الدين بلخي معروف به مولوي اشاره مي كنيم كه در شاه بيت معروف خود مي گويد :

  روزها فكر من اين است و همه شب سخنم               
                                                    كه چرا غافل از احوال دل خويشتنم

  ز  كجا  آمده ام  ،  آمد نم   بهر   چه   بود                  
                                                     به  كجا  مي  روم آخر  ننمايي وطنم

            وي پاسخ به اين سوال را انسان شناسي مي داند . به عبارت ديگر اگر آدمي بشناسد كه از كجا آمده و به كجا خواهد رفت و هدف خلقتي او چه بوده بر گوهري گرانقدر دست يافته است .

3- ديدگاه قران :

قرآن در بسياري از آيات خود بر اين نكته اشاره دارد . از جمله آيه 105 سوره مائده كه
مي فرمايد :  ((اي كساني كه ايمان آورده ايد بر شما باد خودتان هر گاه شما هدايت يافتيد آن كس كه گمراه شده است به شما زياني نمي رساند . بازگشت همه به سوي خداست .))

4- ديدگاه ائمه معصومين (ع) :

از ميان سخنان بسيار ائمه ي اطهار به گفتارهايي از مولي الموحدين حضرت علي (ع) اشاره
مي نماييم :

     لا معرفه كمعرفتك نفسك

هيچ معرفتي ارزشمند تر از معرفت تو نسبت به خودت نيست . 

     الفوز الاكبر من ظفر بمعرفه النفس

هر كس خود را بشناسد به سعادت بزرگي رسيده است .

آفرينش انسان (قسمت دوم)

آفرينش انسان  

در اين جمله از ميانه ي همه ي مخلوقات نخست خلقت انسان را ذكر كرده ، انساني كه در آيات بعد خصوصيت خلقتش را بيان نموده ( خلق الانسن من صلصال كالفخار) و اين به خاطر اهميتي است كه انسان بر ساير مخلوقات دارد . [1]

مسلما منظور از انسان در اينجا نوع انسان است  نه حضرت آدم (ع) و گستردگي نعمت بيان كه بعد از آن مي آيد نيز شاهدي بر عموميت معني انسان است . ذكر انسان بعد از قرآن نيز قابل دقت است چرا كه قرآن مجموعه ي اسرار هستي به صورت تدوين است و انسان خلاصه ي اين اسرار به صورت تكوين است . و هر كدام نسخه اي از اين عالم بزرگ و پهناور .[2]

از كلام حضرت علامه طباطبايي (ره) اينگونه برداشت مي شود كه مقدم داشتن خلقت انسان بر ساير مخلوقات به دلايل ذيل باشد :

          انسان يكي از عجيب ترين مخلوقات الهي است . و يا بهتر بگوييم از تمامي مخلوقات عجيب تر مي باشد .

     مقايسه ي خلقت انسان با ساير مخلوقات به خوبي بر عجيب بودن خلقت آدمي دلالت
مي نمايد .

تعليم قران به آدمی

آغاز شمارش نعمت هاي الهي است و از آنجايي كه قرآن كريم عظيم ترين نعمت هاي الهي بود و در قدر و منزلت مقامي رفيع تر از ساير نعمت ها داشت ، لذا آن را جلوتر از ساير نعمت ها قرار داد و تعليم آن را حتي از خلقت انس و جن نيز كه قرآن براي تعليم آنان نازل شده جلوتر ذكر كرد . [1]

            به اين ترتيب نخستين و مهم ترين نعمت را همان تعليم قرآن بيان مي كند و چه تعبير جالب و پر محتوايي، چرا كه اگر درست بينديشيم اين قرآن مجيد سرچشمه ي همه ي مواهب و وسيله ي وصول به هر نعمت و بهره گيري از تمام نعمت هاي معنوي و مادي است . و جالب اين كه بيان نعمت تعليم قرآن را حتي قبل از مساله ي خلقت انسان و تعليم بيان ذكر كرده ، در حالي كه از نظر طبيعي بايد نخست اشاره به مساله ي آفرينش انسان و بعد نعمت تعليم بيان و سپس تعليم قرآن شود . اما عظمت قرآن ايجاب كرده بر خلاف اين ترتيب طبيعي نخست از آن سخن گويد

الرحمن  علم القرآن  خلق الانسان 
همان رحمان * كه قرآن تعليم كرد .* انسان بيافريد

كلمه (( رحمن )) صيغه ي مبالغه از رحمت است و بر بسياري رحمت دلالت مي كند . رحمت به وسيله ي بذل نعمت .[1] نام (( رحمن )) پس از نام ((الله )) گسترده ترين مفهوم را در ميان نام هاي پروردگار دارد . زيرا مي دانيم خداوند داراي دو نوع رحمت است : ( رحمت عام ) و ( رحمت خاص )كه نام ((رحمن )) اشاره به رحمت عام اوست كه همگان را شامل مي شود و نام (( رحيم )) اشاره به رحمت خاص اوست كه مخصوص اهل ايمان و طاعت است . [2]

            بعضي از مفسرين گفته اند نام ((رحمن )) از اسامي خاص به خداي تعالي است . و غير خدا را
(( رحمن )) نمي نامند . به خلاف نام ((رحيم )) و (( راحم )) كه بر ديگران نيز نهاده مي شود .[3]

            دو ويژگي بزرگ (( رحمن )) عبارت است از :

1-    تعليم قرآن به بشريت :

كه در اين جريان خدا ، ((معلم)) ، انسان كامل، ((پيامبر اسلام ))، كتاب درسي ((قرآن)) ، موضوع درسي (آن چه بشر نياز دارد) و ابزار تعليم و تربيت، ((محبت و دوستي)) است .

2-   خلقت انسان و آفرينش او :                                              

ابتدا قرآن را به عنوان برنامه ي هدايت و سپس آفرينش انسان را ايجاد نمود . بنابر اين برنامه ي هدايت مقدم بر آفرينش انسان بوده است .

شايان ذكر است آدمي در قرآن با سه واژه نام برده شده :

    انسان ، كه مقصود از اين واژه ابعاد جسمي و روحي آدمي است .

    بشر ، كه مراد بعد جسمي آدمي مي باشد .

  آدم ، كه مقصود گل سرسبد آفرينش يعني حضرت آدم ابوالبشر
 مي باشد .[4]  

عروس القران 

بر اساس خصوصيات سوره هاي قرآن از سوي ائمه ي اطهار، مفسرين و ... هر كدام از سوره ها با نام و يا صفتي خاص ناميده شده اند و سوره ي الرحمن نيز از اين قائده مستثني نمي باشد .

از حضرت رسول اكرم (ص) مروي است كه :                                                 

لكل شي ء عروس و عروس القرآن سوره الرحمن

براي هر چيزي عروسي و جلوه گاه حسني است و عروس قرآن سوره الرحمن مي باشد .

       حديث مذكور از امام موسي الكاظم (ع) از اباء گراميش نقل شده است .[1]

 فوايد آشنايي با نعمت هاي پروردگار :

     به ما روحيه سپاس گزاري و حمد الهي را مي دهد و هر چه شناخت ما نسبت به انعام الهي بيشتر شود ، روحيه سپاس گزاري ما ازدياد مي يابد .

ضمن بيان و آشنايي با نعمت هاي الهي به قدرت خداوند پي مي بريم . زيرا پروردگار

در ذكر نعمت ها قدرت نمايي نيز نموده و بيان نعمت ها يادآور قدرت الهي است .   

 از آن جايي كه هر كدام از نعمت هاي خدا يك پديده ي طبيعي تلقي مي شود قابل تامل و تفكر است  

  شناخت و ذكر نعمت هاي ايزد اميد بخش است و انسان اميدوار به زندگي با ديد مثبت و خوش بينانه مي نگرد . لذا شاد و خرسند است .